कोहलपुर । बाँकेको कोहलपुर नगरपालिकाले आर्थिक वर्ष २०८३/०८४ का लागि १ अर्ब ७ करोड ५१ लाख रुपैयाँको बजेट सार्वजनिक गरेको छ । नगर प्रमुख पुर्णप्रसाद आचार्यले नीति तथा कार्यक्रम प्रस्तुत गर्दा उपप्रमुख संगिता सुवेदीले बजेट सार्वजनिक गरिन । बजेटले शिक्षा, स्वास्थ्य, सामाजिक विकास, कृषि र पुर्वाधारलाई प्राथमिकतामा राखेको दाबी गरे पनि यसको भित्री संरचनाले नगरको वास्तविक चुनौती विकास विस्तारभन्दा पुराना दायित्व व्यवस्थापन रहेको संकेत गरेको छ ।

“हरित, संगमस्थल हाम्रो शहर : सुन्दर, समृद्ध कोहलपुर नगर” भन्ने दीर्घकालीन लक्ष्यसहित ल्याइएको बजेटले नयाँ योजनाभन्दा आर्थिक अनुशासन, स्रोत व्यवस्थापन र अधुरा योजनाको निरन्तरतामा बढी जोड दिएको देखिन्छ ।

विकासको गति सुस्त, दायित्वको बोझ भारी

गत आर्थिक वर्ष २०८१/०८२ मा नगरपालिकाले ९८ करोड ४ लाख रुपैयाँ आम्दानी गरेको थियो  तर खर्च भने ९२ करोड ७४ लाख रुपैयाँ मात्र भयो । आम्दानी लक्ष्यको ८७.५५ प्रतिशत र खर्च ८२.८२ प्रतिशतमा सीमित रहनुले योजनाको कार्यान्वयन क्षमता अझै कमजोर रहेको देखाउँछ ।

चालु आर्थिक वर्ष २०८२/०८३ मा पनि जेठ मसान्तसम्म पुँजीगत खर्च ५९.४४ प्रतिशत र चालु खर्च ६३.३५ प्रतिशत मात्र भएको तथ्यांक सार्वजनिक भएको छ । यही कारण आगामी बजेटको उल्लेख्य हिस्सा नयाँ विकासभन्दा पुराना प्रतिबद्धता पुरा गर्न खर्च हुने अवस्था देखिएको छ ।

पुर्वाधार विकासका लागि विनियोजन गरिएको १६ करोड ८० लाख रुपैयाँमध्ये ६ करोड रुपैयाँ त चालु वर्षमा सम्पन्न भई भुक्तानी हुन नसकेका योजनाकै लागि छुट्याइएको छ । बहुवर्षीय योजनाका लागि २ करोड र संघ-प्रदेशसँग साझेदारी हुने आयोजनाका लागि ४ करोड रुपैयाँ राखिएको छ ।

शिक्षामा सबैभन्दा ठूलो लगानी

समग्र बजेटमा सबैभन्दा बढी प्राथमिकता शिक्षा क्षेत्रले पाएको छ । शिक्षा क्षेत्रमा ११ करोड ६७ लाख ३९ हजार रुपैयाँ विनियोजन गरिएको छ ।

स्मार्ट कक्षा, प्रविधिमैत्री शिक्षण, वातानुकूलित सिकाइ वातावरण, ई-लाइब्रेरी स्थापना, प्रधानाध्यापकसँग कार्यसम्पादन सम्झौता तथा शिक्षक क्षमता विकासका कार्यक्रमलाई बजेटले प्राथमिकता दिएको छ । ९६.८५ प्रतिशत साक्षरता दर हासिल गरिसकेको कोहलपुरले अब विद्यालयको पहुँचभन्दा शिक्षाको गुणस्तर सुधारलाई लक्ष्य बनाएको देखिन्छ ।

स्वास्थ्यमा प्रतिबद्धता, बजेटमा सीमितता

स्वास्थ्य क्षेत्रका लागि १ करोड १७ लाख १९ हजार रुपैयाँ विनियोजन गरिएको छ । नगर अस्पतालमार्फत निःशुल्क औषधि वितरण, पाठेघरको क्यान्सर परीक्षण, नसर्ने रोग नियन्त्रण, आयुर्वेद सेवा र सिकलसेल एनिमिया व्यवस्थापनजस्ता कार्यक्रमलाई निरन्तरता दिइएको छ ।

गत वर्ष ३ हजार ३२९ जनाको स्वास्थ्य परीक्षण र ३७२ जनाको निःशुल्क आँखाको शल्यक्रिया गरिएको विवरण प्रस्तुत गरिए पनि समग्र बजेटको अनुपातमा स्वास्थ्य क्षेत्रको हिस्सा निकै सानो देखिन्छ ।

आर्थिक विकासमा न्यून प्राथमिकता

नगरपालिकाले आर्थिक विकास शीर्षकमा मात्र १ करोड ५४ लाख ४२ हजार रुपैयाँ विनियोजन गरेको छ, जुन कुल बजेटको करिब २ प्रतिशत मात्र हो ।

उद्यमशीलता विकास, रोजगारी प्रवर्द्धन, श्रम संसार अनलाइन पोर्टल, कृषि यान्त्रीकरण, किसान सुचीकरण र पशु सुत्केरी भत्ताजस्ता कार्यक्रम समेटिए पनि उत्पादनमुलक क्षेत्रलाई अपेक्षित महत्व दिन नसकिएको टिप्पणी हुन थालेको छ ।

कृषिमा गत वर्ष ९१ मिनिटिलर, १५ पावर टिलर र ३ रिपर वितरण गरिएको भए पनि त्यसको प्रभावकारिता र विस्तार अझै चुनौतीकै रूपमा रहेको छ ।

सामाजिक न्यायमा जोड

सामाजिक विकासतर्फ १३ करोड ६२ लाख ५८ हजार रुपैयाँ छुट्याइएको छ । महिला, दलित, जनजाति, मुस्लिम, अपाङ्गता भएका व्यक्ति र ज्येष्ठ नागरिक लक्षित कार्यक्रमलाई निरन्तरता दिइएको छ ।

बालविवाह न्युनीकरण, लागुऔषध दुव्र्यसन नियन्त्रण, किशोरी आत्मरक्षा तालिम, दिवा सेवा केन्द्र सहयोग र सहायक सामग्री वितरण कार्यक्रमलाई प्राथमिकतामा राखिएको छ ।

हरित कोहलपुरको नारा, वातावरणमा न्यून बजेट

नगरपालिकाले ‘हरित कोहलपुर’ अभियानलाई प्राथमिकतामा राखेको दाबी गरे पनि वन, वातावरण तथा विपद् व्यवस्थापनका लागि जम्मा ५२ लाख रुपैयाँ मात्र विनियोजन गरेको छ ।

वृक्षारोपण, नगर सौन्दर्यीकरण, विपद् तालिम र ट्राफिक सचेतना कार्यक्रम समेटिए पनि जलवायु परिवर्तन र प्राकृतिक विपद्को बढ्दो जोखिमका सन्दर्भमा यो बजेट पर्याप्त नदेखिएको सरोकारवालाहरूको बुझाइ छ ।

प्रशासनमै २६ करोड

बजेटको अर्को महत्वपुर्ण पक्ष प्रशासनिक खर्च हो । कार्यालय सञ्चालन तथा प्रशासनिक खर्चका लागि मात्र २६ करोड रुपैयाँ विनियोजन गरिएको छ । साथै सामाजिक सुरक्षा कोषका लागि ८५ लाख र नयाँ बसपार्क निर्माणका लागि लिइएको ऋणको किस्ता भुक्तानी गर्न ७५ लाख रुपैयाँ राखिएको छ । यसले नगरपालिकाको स्रोतको ठूलो हिस्सा सेवा प्रवाह र प्रशासनिक दायित्वमै खर्च हुने अवस्था देखाएको छ ।

जनप्रतिनिधिका सुझाव

नगरसभामा वडा नं. ११ की कल्पना अधिकारी शर्मा, वडा नं. ८ का लालबहादुर राना, वडा नं. ५ का अध्यक्ष दिपेन्द्र श्रेष्ठ, वडा नं. १ का अध्यक्ष बद्रीनाथ सापकोटा, वडा सदस्य कविराम पुलामी, वडा नं. १० का सदस्य भिम पौडेल तथा वडा नं. १३ की सदस्य गोमा कुमारी खनालले बजेट कार्यान्वयन, विकास प्राथमिकता र नागरिक सहभागिताका विषयमा सुझाव प्रस्तुत गरेका थिए ।

निष्कर्ष

कोहलपुरको आगामी बजेटले शिक्षा, सामाजिक विकास र पूर्वाधारलाई प्राथमिकता दिएको देखिए पनि यसको मुल चुनौती विकासभन्दा वित्तीय व्यवस्थापन र पुराना दायित्वको सम्बोधन रहेको स्पष्ट हुन्छ। सीमित आन्तरिक आय, सुस्त पुँजीगत खर्च र बढ्दो प्रशासनिक भारबीच नगरपालिकाले घोषणा गरेका महत्वाकांक्षी कार्यक्रमहरू व्यवहारमा कति प्रभावकारी रूपमा कार्यान्वयन हुन्छन् भन्ने प्रश्न आगामी वर्षको मुख्य परीक्षण बन्नेछ ।