✍️ सि.पी. खत्री
दोधारा चाँदनी नगरपालिका–०८ (हाल जापानबाट)

उमेरले आठ दशक पार गरेका मेरा हजुरबा जीवनको ठूलो हिस्सा नीरदलीय पञ्चायतभन्दा बहुदल र कांग्रेसभन्दा कम्युनिष्ट भन्ने स्पष्ट धारमा बिताए। त्यो नारा होइन, गहिरो विश्वास थियो। राजनीति उहाँका लागि चुनावी खेल होइन, गरिब, किसान र श्रमिकको पक्षमा उभिने जीवन दर्शन थियो।

उहाँ नेपालका ती हजारौँ नागरिकको प्रतीक हुनुहुन्छ, जसले पञ्चायत, बहुदल, गणतन्त्र र संघीयता आफ्नै आँखाले देखेका छन्। जीवनभर एउटै राजनीतिक धारमा दृढ रहे पनि यसपटक भने कुनै घोषणा, बहस वा आग्रहबिनै उहाँ मत परिवर्तनको निष्कर्षमा पुग्नुभएको छ।

यो परिवर्तन आकस्मिक होइन। यो दशकौँको अनुभव, निरन्तर अवलोकन र मौन आत्ममन्थनको परिणाम हो। उहाँले कम्युनिष्ट विचारलाई त्याग, समानता र श्रमिक किसानको पक्षमा उभिएको दर्शनका रूपमा बुझेका थिए। तर पछिल्ला वर्षहरूमा उहाँले देख्नुभयो विचारभन्दा सत्ता प्राथमिक बन्दै गएको, वर्गीय संघर्षभन्दा व्यक्तिगत समृद्धि हावी भएको। नेताहरूको जीवनशैली र व्यवहार उहाँले विश्वास गरेको दर्शनसँग मेल खान छाड्यो। यही असन्तुलनले उहाँको राजनीतिक आस्थामा गहिरो प्रश्न जन्मायो।

नेपालमा परिवर्तनका चरण धेरै आए पञ्चायतको अन्त्य, बहुदल, गणतन्त्र र संघीयता। तर गाउँको सडक, युवाको रोजगारी र किसानले पाउने मूल्य भने ज्यूँका त्यूँ रहे। उहाँ भन्छन्, “अनुहार फेरिए, नियत फेरिएन।” यही अनुभूतिले उहाँलाई पुनः सोच्न बाध्य बनायो।

पछिल्लो समयका घटनाक्रम भ्रष्टाचारका काण्ड, सत्ताका लागि बने भत्किएका गठबन्धन, सत्तामा हुँदा र विपक्षमा हुँदा देखिने दोहोरो चरित्र यी सबैले उहाँलाई बोल्न होइन, चुपचाप निर्णय गर्न प्रेरित गर्‍यो। उहाँको मौनताले नै गहिरो असन्तुष्टि अभिव्यक्त गर्‍यो।

नाति नातिनी पुस्ता (Gen Z) सँगको संवाद पनि निर्णायक बन्यो। यो पुस्ता नारा होइन, परिणाम खोज्छ; विचारधाराभन्दा जवाफदेहिता चाहन्छ। यही पुस्ताले उहाँलाई बुझायो राजनीति स्थिर आस्था होइन, निरन्तर मूल्याङ्कनको प्रक्रिया हो।

मत परिवर्तन : पराजय होइन, परिपक्वता

उहाँको मत परिवर्तन कुनै दलप्रतिको घृणा होइन। यो आफ्नै विश्वासमाथि गरिएको इमानदार पुनरावलोकन हो। आठ दशकको अनुभवले उहाँलाई सिकाएको छ लोकतन्त्रमा मत परिवर्तन गर्नु कमजोरी होइन, चेतनाको प्रमाण हो।

निष्कर्ष : विवेकसहितको मत परिवर्तन

मतदान लोकतन्त्रको मूल आधार हो। जुनसुकै पार्टीका उम्मेदवार भए पनि क्षमता, इमानदारी र जनताप्रतिको उत्तरदायित्वका आधारमा भोट दिनु सचेत नागरिकको दायित्व हो। तर केवल नयाँ पार्टी वा नयाँ अनुहार भन्ने कारणले राजनीतिक चेतना र अनुभव नपुगेका व्यक्तिलाई जिताउँदा भोलि राष्ट्रले ठूलो क्षति बेहोर्नुपर्ने जोखिम रहन्छ।

त्यसैले मत परिवर्तन गर्दा आवेग होइन, विवेक आवश्यक छ। आजको आवश्यकता भनेको दुईवटा मतपत्रमा पार्टी र व्यक्ति छुट्टाछुट्टै मूल्याङ्कन गरेर भोट गर्ने राजनीतिक संस्कारको विकास हो। पार्टीको नामभन्दा उम्मेदवारको आचरण, क्षमता, विचार र विगतको काम हेरेर निर्णय गर्ने हो भने मात्र लोकतन्त्र सबल बन्छ।

यो मौन मतदाताको कथा हो जो चर्को नारा लगाउँदैन, तर मतदान केन्द्रमा इतिहासको दिशा बदल्ने सामर्थ्य राख्छ।
मत परिवर्तन लोकतन्त्रको संकट होइन, विवेकपूर्ण मत प्रयोग नै यसको सबलता हो।